Türkiye’nin emeklilik sistemi, yaşlanan nüfus ve artan eşitsizlikler karşısında OECD ülkelerine kıyasla nerede duruyor? OECD’nin en güncel raporu OECD – Pensions at a Glance 2025, Türkiye için ciddi yapısal risklere işaret ediyor.

Türkiye’de Emekliler Çalışıyor Çünkü Maaş Yetmiyor

Avrupa’da yaşlılar emekli maaşıyla yaşarken, Türkiye’de emekliler çalışmak zorunda kalıyor. Bu aktif yaşlanma değil, yetersiz emeklilik gerçeği.

OECD: Türkiye’de brüt ortalama ücret (SGP): 16 bin $OECD ortalaması: 44 bin $Yorum: Bu fark kapanmadan, emeklilikte yoksulluk da kapanmıyor.

Prim Var, Maaş Yok: Türkiye’de Emeklilik Çelişkisi

OECD verileri gösteriyor ki:Türkiye’de emeklilik için ödenen zorunlu prim oranı, OECD ortalamasına yakın.Ama sonuçlar farklı:

  • Emekli maaşları düşük
  • Yaşlı yoksulluğu yüksek

Yorum: Türkiye’de emeklilik sorunu prim miktarından değil, düşük ücretler ve zayıf sistem tasarımından kaynaklanıyor. Bu yapı değişmeden, ne prim artışı ne de emeklilik yaşının yükseltilmesi kalıcı çözüm sağlar.

Türkiye Hâlâ Genç Ama Hızla Yaşlanıyor

OECD genelinde yaşlanma artık ileri bir safhada. 65 yaş ve üzeri nüfusun, 20–64 yaş grubuna oranı:

  • 2025: %33
  • 2050: %52

Türkiye bugün bu ortalamanın belirgin biçimde altında. Ancak OECD raporunun kritik uyarısı şu:Türkiye, OECD içinde en hızlı yaşlanan ülkelerden biri.Bugün demografik olarak “avantajlı” görünen Türkiye, 2040 sonrası dönemde bu avantajı hızla kaybedecek.Yorum: Avrupa ülkeleri yaşlanmayı artık “yönetmeye” çalışırken, Türkiye hâlâ “hazırlık aşamasında”. Ancak reformlar gecikirse, aynı sorunlar Türkiye’de daha sert ve ani biçimde yaşanacaktır. 

Emeklilik Yaşı: Türkiye OECD’den Net Biçimde Ayrışıyor

OECD ülkelerinde eğilim açık ve ortak:

Emeklilik yaşı 65’ten 67’ye doğru yükseliyor

  • Çekya, Slovenya gibi ülkeler bu artışı yakın dönemde yasalaştırdı
  • Türkiye’nin Durumu
  • Normal emeklilik yaşı OECD ortalamasının altında
  • Son dönemdeki düzenlemeler (erken emeklilik uygulamaları), bu küresel trendin tersine işaret ediyor

Yorum: OECD ülkeleri sürdürülebilirlik için daha uzun çalışma hayatını tercih ederken, Türkiye kısa vadeli sosyal ve politik tercihlerle sistemi erken emekliliğe açıyor. Bu fark, uzun vadede kamu finansmanı üzerindeki baskıyı büyütüyor.

Emeklilik Gelirlerinin Yapısı: Birinci Basamak (Taban) Çok Kritik

OECD, Türkiye’nin profili emekli gelirlerinin büyük kısmı birinci basamak (Taban) niteliği taşıyor Emeklilikte kazanca bağlı maaş hiyerarşi sistemi mevcut olsa da asgari emekli aylığı ve taban koruması hiyerarşide daha belirleyici sonuç olarak emeklilikte gelir dağılımı tabanda sıkışıyor, maaş hiyerarşisi zayıflıyor. Emeklilikte maaş hiyerarşisi tabanda kümelenmeye devam ediyor.Yorum: Türkiye’de emeklilik sistemi, yoksulluğu sınırlamada güçlü; ancak kazanca dayalı farklılaşma üretmekte zayıf bir yapı sergiliyor.

Emekliyken Çalışmak: Mümkün Ama Caydırıcı

OECD’ye göre Türkiye’de emekli olduktan sonra çalışmak hukuken mümkün. Ancak:

  • Emekli çalışanlardan yeniden prim alınıyor
  • Bu primler çoğu zaman yeni bir hak yaratmıyor

Sonuç:

  • Çalışmak teşvik edilmiyor
  • Yaşlı istihdamı düşük kalıyor

Oysa Türkiye, önümüzdeki dönemde en hızlı yaşlanacak ülkelerden biri.

Annelik ve Emeklilik: Türkiye’de Bedel Çok Daha Ağır

OECD verileri çarpıcı:

  • Çocuk bakımı için verilen 5 yıllık bir ara,
  • Türkiye’de kadınların emeklilik hakkını %10’a varan oranlarda azaltıyor

Bu kayıp, OECD ortalamasının yaklaşık üç katı.Kadınlar daha uzun yaşıyor ama emeklilikte daha düşük gelirle yaşıyor.Temel tartışma açık: Çocuk bakımı emeklilikte nasıl tanınacak?

Yaşlı Yoksulluğu: Kritik Denge Noktası

OECD genelinde 65+ yaş yoksulluk oranı:

  • Kadınlar: %17
  • Erkekler: %12

Türkiye’de Durum

Birinci basamak ve asgari aylıklar sayesinde aşırı yoksulluk sınırlıAncak reel alım gücü:

Enflasyon

Endeksleme tercihleri nedeniyle son derece kırılgan

OECD burada net:

  • Fiyat endekslemesi, emeklileri zamanla toplumun gerisine iter
  • Ücret endekslemesi, göreli yaşam standardını daha iyi korur

Türkiye’de endeksleme tercihleri, gelecekteki yaşlı yoksulluğunu belirleyecek ana faktörlerden biri.

Fonlu Emeklilikler (BES): Tamamlayıcı Ama Yeterli Değil

Türkiye’de BES: Otomatik katılım ve devlet katkısıyla büyüyor. Ancak hâlâ emeklilik gelirinin ana belirleyicisi değil

Türkiye’de Emeklilik Sorununun Gerçek Kaynağı

Türkiye’de yaşlılar:

  • Emekli oldukları için değil,
  • Emekli maaşı yetmediği için çalışıyor.

Bu tablo bir tesadüf değil; bilinçli politika tercihlerinin sonucudur:

  • Düşük bağlama oranları
  • Eksik ve kesintili prim geçmişi
  • Zayıf tamamlayıcı emeklilik sistemleri

Türkiye’nin emeklilik problemi bir “az prim” problemi değildir. Asıl sorun; düşük ücretler, yüksek enflasyon ve zayıf sistem tasarımının birleşimidir.Bu nedenle:

  • Prim artırmak → çözüm değildir
  • Emeklilik yaşını tek başına yükseltmek → sadece geçici bir nefes aldırır
  • Ücret yapısı düzelmeden ve sisteme güven yeniden tesis edilmeden kalıcı bir iyileşme mümkün değildir

Türkiye’nin emeklilik sorunu, sıkça iddia edildiği gibi bir “kamu harcaması aşırılığı” da değildir. Sorun, harcanan kaynağın emekliye yetmemesidir.Başka bir ifadeyle:

  • Türkiye, OECD ülkeleri kadar harcamıyor
  • Çalışan, OECD ortalamasına yakın prim ödüyor
  • Ama emekli, OECD düzeyinde bir gelir elde edemiyor