OECD’nin 2025 yılı eğitim raporu, öğretmen maaşlarının ülkeler arasında nasıl değiştiğini ve öğretmenlik mesleğinin ekonomik cazibesini ortaya koyan önemli veriler sunuyor. Rapor; öğretmen maaşlarını dört temel açıdan inceliyor: öğretmen maaşlarının diğer üniversite mezunlarıyla karşılaştırılması, OECD ülkeleri arasındaki maaş düzeyleri, başlangıç maaşlarının yıllar içindeki değişimi.
Ortaya çıkan tablo ise Türkiye açısından oldukça dikkat çekici.
Türkiye’de Öğretmen Maaşları Diğer Üniversite Mezunlarının Çok Gerisinde İken OECD Ülkelerinde İse Durum Çok Farklı
OECD verilerine göre Türkiye’de ilkokul öğretmenlerinin maaşı, üniversite mezunu çalışanların ortalama kazancının yalnızca %55–60’ı seviyesinde.
Bu oran OECD ülkelerinde ortalama %85–90 civarında. Başka bir deyişle, birçok ülkede öğretmen maaşları diğer üniversite mezunu mesleklerle büyük ölçüde dengede.
Hatta bazı ülkelerde öğretmenler ortalama üniversite mezunlarından daha yüksek gelir elde edebiliyor.
En yüksek oranların görüldüğü ülkeler arasında:
- Kosta Rika: yaklaşık 1,5
- Portekiz: yaklaşık 1,3
- Romanya: yaklaşık 1,2
Bu ülkelerde öğretmenler, ortalama üniversite mezunlarından daha fazla kazanıyor. Türkiye ise bu karşılaştırmada OECD içinde en düşük oranlara sahip ülkeler arasında yer alıyor.
Türkiye’de ve OECD Ülkelerinde Öğretmen Maaşlarının Yapısı
Satın alma gücü paritesi (PPP) dikkate alınarak yapılan hesaplamalara göre Türkiye’de öğretmen maaşları yaklaşık olarak şu seviyelerde:
İlkokul öğretmeni
• Başlangıç maaşı: yaklaşık 35.000 USD (PPP çıkarılmış hali 493.860 TL)
• 15 yıl deneyim: yaklaşık 56.000 USD (PPP çıkarılmış hali 722.721 TL)
• Maaş tavanı: yaklaşık 67.000 USD (PPP çıkarılmış hali 885.627 TL)
Ortaokul öğretmeni
- Başlangıç: yaklaşık 37.000 USD (PPP çıkarılmış hali 435.443 TL)
- 15 yıl: yaklaşık 56.000 USD (PPP çıkarılmış hali 489.933 TL)
- Maaş tavanı: yaklaşık 67.000 USD (PPP çıkarılmış hali 565.187 TL
Lise öğretmeni
- Başlangıç: yaklaşık 38.000 USD (PPP çıkarılmış hali 436.443 TL)
- 15 yıl: yaklaşık 58.000 USD (PPP çıkarılmış hali 489.933 TL)
- Maaş tavanı: yaklaşık 67.000 USD (PPP çıkarılmış hali 565.187 TL)
OECD Ortalaması Ne Diyor?
OECD ortalamasına göre 15 yıl deneyimli öğretmenlerin yıllık maaşları yaklaşık olarak:
- Okul öncesi: 55.700 USD (PPP)
- İlkokul: 59.600 USD (PPP)
- Ortaokul: 61.500 USD (PPP)
- Lise: 63.900 USD (PPP)
Ancak ülkeler arasında ciddi farklılıklar bulunuyor. Örneğin:
• Lüksemburg, Almanya ve Hollanda gibi ülkelerde öğretmen maaşları 90.000 doların üzerine çıkabiliyor.
• Slovakya gibi bazı ülkelerde ise maaşlar 30.000 dolar civarında kalabiliyor.
Not: PPP, yani satın alma gücü paritesi, ülkeler arasındaki fiyat farklılıklarını dikkate alarak yapılan ekonomik karşılaştırma yöntemidir. Bu yöntem sayesinde ülkelerin gerçek harcama gücü daha sağlıklı biçimde ölçülür. Örneğin bir ürün bir ülkede daha pahalı, başka bir ülkede daha ucuz olabilir; PPP hesaplaması bu farkı düzeltir ve karşılaştırmayı daha gerçekçi hale getirir. Maaş verileri yıllık tutarlar olarak verilmiştir.
Türkiye’de ve OECD Ülkelerinde Öğretmenlerin Başlangıç Maaşlarının Yıllar İçindeki Değişimi
OECD verileri Türkiye’de öğretmen başlangıç maaşlarının yıllar içinde önemli artışlar gösterdiğini ortaya koyuyor. Bu artışlar nominal olarak yüksek görünse de enflasyon ve satın alma gücü dikkate alındığında tablo yoksulluk sınırı altında yorumlanıyor..
Okul öncesi ve ilkokul öğretmenleri
- 2015: 39.802 TL
- 2020: 72.036 TL
- 2024: 436.443 TL
Ortaokul öğretmenleri
- 2015: 41.197 TL
- 2020: 74.547 TL
- 2024: 436.443 TL
Lise öğretmenleri
- 2015: 41.197 TL
- 2020: 74.547 TL
- 2024: 436.443 TL
Dikkat Çeken Üç Temel Nokta
1. İlkokul ve lise öğretmenleri arasında maaş farkı sınırlı
Birçok OECD ülkesinde lise öğretmenleri daha yüksek maaş alırken Türkiye’de ilkokul ile lise öğretmenleri arasında maaş farkı oldukça sınırlı.
2. Kariyer ilerledikçe artış sınırlı
Başlangıç maaşından 15 yıl deneyime kadar artış olsa da üst maaş seviyesine ulaşıldığında maaş artışları yavaşlıyor. OECD ülkelerinde ise deneyim arttıkça maaş artışları daha belirgin.
3. PPP çıkarıldığında tablo daha da ağırlaşıyor
PPP düzeltmesi kaldırıldığında Türkiye’de öğretmen maaşlarının yoksulluk sınırı altında kaldığı ve kamu maaş hiyerarşisinde alt sıralarda yer aldığı görülüyor.
Öğretmeni Yoksullaştırarak Eğitim Güçlenmez
Eğitim sisteminin temel taşı öğretmendir. OECD verileri, Türkiye’de öğretmen maaşlarının hem diğer üniversite mezunu meslek gruplarının hem de birçok OECD ülkesindeki öğretmen maaşlarının gerisinde kaldığını açıkça göstermektedir. 657 sayılı Kanun kapsamındaki maaş hiyerarşisinde de öğretmenler alt sıralarda yer almaktadır.
Oysa bilimsel, güçlü ve nitelikli bir eğitim sistemi için öğretmenlerin insanca yaşayabilecekleri bir ücrete ve daha iyi çalışma koşullarına sahip olması ertelenemez bir zorunluluktur. Çünkü öğretmeni yoksullaştırarak eğitim sistemi güçlenmez. Güçlü bir gelecek, ancak güçlü bir öğretmenlikle mümkündür.
Bu nedenle öğretmenlerin 657 kapsamındaki maaş unsurları iyileştirilmeli; ek gösterge, tazminat ve benzeri kalemlerin oranları artırılmalıdır. Ek ders ücretleri yükseltilmeli ve gelir vergisinden muaf tutulmalıdır. Kadrolu ve sözleşmeli öğretmen ayrımına son verilerek tüm öğretmenler için güvenceli ve eşit çalışma koşulları sağlanmalıdır.